Word ’n deel-meester

Word jou oë so groot soos pierings as jy die woord “langdeling” hoor? Lees dié, en jy sal nooit weer so voel nie!

Deling is die teenoorgestelde van vermenigvuldiging: Dit wys jou hoeveel ewe groot ‘stukke’ jy ’n getal in kan opbreek.
Voorbeeld: 40÷8 = 5

Dus is daar 5 groepe van 8 in 40.

Die beste manier om deling en vermenigvuldiging te bemeester, is om jou tafels op die punte van jou vingers te ken.

Gelukkig is daar ook twee maniere om deling baie maklik te maak:

  1. Deling deur vermenigvuldiging en aftrekking
  2. Langdeling

1. Deling deur vermenigvuldiging en aftrekking

Kom ons gaan stap vir stap deur twee somme om te kyk hoe dit werk:

Voorbeeld 1: Bereken 252 ÷ 7

Daar is drie stappe om by die antwoord uit te kom:

  1. Maak ’n leidraadbord
  2. Maal en minus
  3. Bereken die antwoord

*Die leidraadbord
’n Leidraadbord wys die maaltafels van die getal waardeur jy moet deel. Maak dus ’n leidraadbord vir 7 en begin deur dit met 10 te vermenigvuldig, dan veelvoude van 10, dan 5 (jy kan 10 se antwoord net halveer), dan 2 en 4 en 8 (jy kan die antwoord vir 2 net verdubbel om 4 en 8 se maaltafels te kry), en vul dan jou leidraadbord aan met ander veelvoude soos dit gevra word.

*Maal en minus

Gebruik nou jou leidraadbord om ’n antwoord naby die getal in die vraag (252) te vind waarmee jy verder kan werk.

Kom ons gebruik 210:

deling3.jpg

*Antwoord
oeg jou bewerkings saam en gee jou antwoord: Gebruik die getalle wat jy uit jou leidraadbord gaan haal het.

Voorbeeld 2: Bereken 3 646 ÷ 18

*Leidraadbord
Al ken jy nie die 18-maaltafels nie, is dit maklik as jy net eers 18 met 10 maal en dan die stappe (soos bo) volg.

100 ×  18 = 1800
200 × 18 = 3600
10 × 18 = 180
20 × 18 = 360
5 ×  18 = 90
2 ×  18 = 36
4 ×  18 = 72
8 ×  18 = 144

*Maal en minus

  • 200 ×18=3600 (die naaste getal aan 3646)
  • 3 646 - 3600= 46 (gaan soek weer die naaste bewerking en antwoord op die leidraadbord)
  • 2 ×18=36
  • 46-36=10 

*Antwoord
3 646 ÷18= 200+2+res 10=202 res 10 

*Kontroleer ook jou antwoord so:
202 × 17 = 202 ×10+202 ×8
              = 2 020+1 616
              = 3 636+10 (die reswaarde)
              = 3 646 


2. Langdeling

1. Bereken: 4 864 ÷ 148

2. Bereken: 7 997 ÷ 186

Kontroleer jou antwoord:
186 × 42 = 7 812
              = 7 812 +185 (die reswaarde)
              = 7997

Deur Pieter Odendaal

Kom ons praat pH

ph suur basis hoezit

Die pH-skaal meet hoe suur of hoe alkalies oplossings is. Só werk dit.

Jy het dalk al gehoor van sure en basisse, maar weet jy hoekom iets suur is of nie? ’n Suur bevat ekstra waterstofione (H+), terwyl ’n alkaliese stof, wat ook ’n basis genoem word, weer waterstofione kort (OH-). Die pH skaal meet hoeveel waterstofione in ’n oplossing is, en beeld waardes tussen 0 en 14 uit – nul is uiters suur en 14 is uiters alkalies.

suur alkalies basis neutraal hoezit ph

Die waterstofione in suiwer water is in balans – daar is ewe veel H+ en OH-. Daarom het water ’n neutrale pH en die waarde op die skaal is 7.

Eksperiment: Toets of vloeistowwe suur of alkalies is

Benodigdhede:

  • Kladpapier of ’n koffiefilter van papier
  • Rooikool, fyngekap
  • Kookwater
  • ’n Sif
  • ’n Bord

Metode:

  1. Week die fyngekapte kool vir ’n paar minute in kookwater totdat die water pers is. Gooi dit nou deur ’n sif en vang die gekleurde water in ’n bak op.
  2. Week die kladpapier in die pers vloeistof. Sit dit op die bord en los dit op ’n warm, droë plek om uit te droog. Sny dit dan in repies.
  3. Gebruik nou jou papiertjies om te kyk of die volgende stowwe suur of alkalies is. Oplossings met ’n lae pH (sure) sal die papier rooier maak, terwyl basisse dit blou, geel of groen sal maak. Neutrale vloeistowwe sal nie die kleur van die papiertjie verander nie.

Skryf nou jou bevindings in ’n tabel neer:

Wat gebeur as jy ’n suur met ’n basis meng?

Sure en basisse neutraliseer mekaar in ’n chemiese reaksie waartydens waterstofione uitgeruil word. ’n Newe-produk van hierdie chemiese reaksie is dikwels die vorming van koolsuurgas (CO2)

Eksperiment: Meng asyn (’n suur) en koeksoda (’n basis)

Benodigdhede:

  • ’n Leë bottel met ’n nou nek
  • ’n Tregter
  • ’n Halwe koppie asyn
  • Twee eetlepels koeksoda
  • ’n Ballon

Metode:

  1. Gooi die asyn in die bottel.
  2. Gebruik die tregter en gooi die koeksoda in die ballon.
  3. Trek nou die ballon se nek oor die bottel se opening. Werk versigtig sodat die koeksoda nie nou al in die bottel val nie. Wanneer die ballon stewig oorgetrek is, kan jy dit oplig sodat die koeksoda in die asyn val. Kyk wat gebeur!
Foto: http://onelittleproject.com/baking-soda-and-vinegar-balloons/

Foto: http://onelittleproject.com/baking-soda-and-vinegar-balloons/

Hoe werk dit?
Die koeksoda het met die asyn gereageer en koolsuurgas is vrygestel. Die vrygestelde koolsuurgas het die druk in die bottel laat styg en dit het die ballon opgeblaas.

Cool, nie waar nie?

deur Elizabeth Wasserman
Foto: Shutterstock

Die towerkrag van temperatuur

Het jy geweet materie kan van gedaante verander? Natuurlik het jy – water kan dan vloei, vries, en verdamp! Ons kyk hoe temperatuur dít veroorsaak.

vorms materie vloeistof gas vaste stof hoezit

Eksperiment1: Water in al sy vorms

Benodigdhede

  • ’n Handvol ysblokkies
  • ’n Pan

Hoe gemaak?

  1. Sit die pan op ’n warm stoofplaat, gooi die ysblokkies daarin en kyk wat gebeur!
  2. Eers smelt die ysblokkies om water te vorm. Dan begin die water borrel en kook. Na ’n rukkie verander die water in stoom, totdat dit heeltemal wegkook.

Hoe werk dit?
Water, nes die meeste ander stowwe, kom in drie verskillende vorms voor: ’n vaste stof (ys), ’n vloeistof (water) en ’n gas (stoom). Temperatuur en druk laat dit van vorm verander. Elke element of verbinding het sy eie smelt- en kookpunt. Water smelt by 0°C en kook by 100°C by seevlak. Lugdruk beïnvloed dit verder: In Johannesburg, waar die lugdruk laer is, sal ys by ’n effens laer temperatuur al smelt en water sal eers teen ’n hoër temperatuur begin kook.

Hoekom is smelt-, kook- en vriespunt belangrik?
Water bly ’n vloeistof tussen 0 en 100°C - ’n groot spektrum. Dis belangrik vir die aarde se klimaat, want water kan baie hitte-energie absorbeer en hou so die temperatuur gematig. Dis dan hoekom kusdorpe soos Kaapstad en Durban ’n meer gematigde klimaat het - die somers is minder warm en die winters minder koud as byvoorbeeld in Johannesburg.

Slimkop-feit: Die gewig van ysskaatsers verhoog die druk onder die lemme van hul ysskaatse en dit laat die ys direk onder die lemme smelt. Die dun lagie water wat so vorm, help skaatsers om grasieus oor die ys te gly.

Eksperiment 2: Maak ’n kleurvolle lekkerruik-kers

Benodigdhede:

  • ’n Klein konfytflessie met ’n skroefdeksel
  • ’n Paar ou kerse
  • ’n Kerspit
  • ’n Stukkie waskryt
  • ’n Paar druppels geparfumeerde olie, soos dié wat in parfuumbranders gebruik word
  • ’n Pot en ’n lepel
  • ’n Sosatiestokkie
  • Oondhandskoene
  • ’n Grootmens wat jou kan help (dis BAIE belangrik!)

Hoe gemaak?

  1. Sit die stoofplaat aan en smelt die kers of stukkies kerse in die pot. Gooi die stukkie gekleurde waskryt en ’n paar druppels van die lekkerruik-olie in en roer alles saam. Sit die plaat af sodra alles gesmelt is – moenie dat die was te warm word nie!
  2. Neem nou jou kerspit en knoop dit om die sosatiestokkie, so in die helfte van die stokkie, sodat die pit tot op die bodem van die glasflessie hang as jy die stokkie oor die bek van die flessie sit. Só kan jy die kerspit in die middel van jou nuwe kers kry.
  3. Trek jou oondhandskoene aan en gooi nou die gesmelte was versigtig rondom die pit totdat die flessie vol is. Wenk: Gebruik kombuispapier om die pot en die lepel skoon te vee. Die papier absorbeer al die gesmelte was en keer dat dit nie ’n gemors maak nie.
  4. Laat jou kers afkoel, sny die kerspit van die stokkie los en siedaar – jy het jou eie kers-in-’n-bottel!
Foto: http://somethingturquoise.com/

Foto: http://somethingturquoise.com/

deur Elizabeth Wasserman
Illustrasies: Shutterstock
 

Alles oor volume

Wat is volume?
Volume is die hoeveelheid driedimensionele spasie wat ’n voorwerp opvat. Dis handig, want dit gee byvoorbeeld ’n aanduiding van hoeveel water jy in ’n beker sal kan gooi.

Hoe word dit gemeet?

Dit word gemeet in m3, maar die inhoud van ’n voorwerp word ook met verskeie ander eenhede gemeet, soos milliliter (ml), liter (l) of kiloliter (kl). Dit is baie belangrik dat jy weet hoe om die eenhede om te skakel. Dié tabel sal jou help:

volume tabel hoezit

Dus:

Om van milliliter na liter om te skakel: ÷ 1000

Om van milliliter na kiloliter om te skakel: ÷ 1 000 000

Om van liter na milliliter om te skakel: × 1000

Om van liter na kiloliter om te skakel: ÷ 1000

Om van kiloliter milliliter om te skakel: ×  1 000 000

Om van kiloliter na liter om te skakel: × 1000

Dit beteken:

volume hoezit wiskunde

Waarmee word dit gemeet?
Om inhoud te meet, het ons ook instrumente nodig, byvoorbeeld:

1. Maatlepels

volume maatlepels hoezit wiskunde

1 eetlepel = 15 ml

1 teelepel = 5 ml

2. Maatkoppies

maatkoppies hoezit volume wiskunde

1 koppie = 240 ml

 koppie = 180 ml

 koppie = 125 ml

 koppie = 80 ml

 koppie = 60 m

3. Maatbekers

maatbeker volume hoezit wiskunde

*In resepte word dié inhoud ook soms as breuke geskryf, en jy moet dit kan omskakel. Byvoorbeeld:

breuke volume maatbeker hoezit wiskunde

Voorbeelde van somme en omskakelings:
 

1. Vraag: Die beker hierbo kan ’n maksimum van 1 liter water vat. Elke strepie op die maatbeker stel 250 ml voor. Skat hoeveel water in die beker is.
Antwoord: Skatting – 600 ml
*Wenk: Jou skatting hoef nie presies reg te wees nie, maar daar kan nog vrae na jou skatting volg, bv: Indien daar nou 175 ml water uitgegooi word, hoeveel sal oor wees? (Antwoord: 625 ml – 175 ml = 450 ml)

2. Vraag: Susan benodig 5 liter petrol vir haar motorfiets.
a) Hoeveel ml is dit?
Antwoord: 5 × 1000 = 5000 ml

b) Indien sy reeds die helfte hiervan het, hoeveel ml het sy nog nodig?
Antwoord: 5000 ÷ 2 = 2500 m

3. Vraag: Jane het ’n 2 liter-beker koeldrank aangemaak. Haar boetie stamp haar en 1/4 daarvan mors. Hoeveel is daar nou in die beker?
Antwoord: 1/4 van 2000ml = 500ml
2000ml - 500ml = 1500ml

4. Vraag: ’n Klein dammetjie naby Johannesburg bevat 80 kiloliter water.
a) Hoeveel liter is dit?
Antwoord: 80 × 1000 = 80 000 liter

b) Indien die dam net 3/4 vol is, hoeveel liter is in die dam?
Antwoord: 80 000 ÷ 4 = 20 000
20 000 × 3 = 60 000
Dit wil sê daar is 60 000 liter (of 60 kiloliter) water in die dam.

5. Vraag: Jannes koop ’n liter room om ’n poeding te maak. Die resep benodig 1350 ml room. Hoeveel room het hy nog nodig?
Antwoord: 1 liter room = 1000 ml
1350 ml – 1000 ml = 350 ml
Dit wil sê hy benodig nog 350m

*Onthou! As jy volume-somme doen, moet jy eers al die mates na dieselfde eenheid verwerk en dan die bewerking voltooi.

deur Pieter Odendaal

Oorlewing in vars- en soutwater

Hoe verskil visse, slakke en ander see-gediertes van hul nefies wat in varswater soos damme, riviere of mere woon?

Kom ons kyk eers hoe verskil die omstandighede in soutwater en varswater:

Eksperiment

Benodigdhede:

  • Twee glase
  • Water
  • Sout
  • Ses lekkergoed-jelliebeertjies (die sagte soort)
  • Kombuispapier
  • ’n Vel wit papier
  • ’n Lineaal
  • Twee potlode van verskillende kleure

Metode:

  1. Deel die vel papier in die helfte deur ’n streep met die lineaal in die middel af te trek. Skryf “varswater” bo-aan een helfte en “soutwater” bo-aan die ander helfte.
  2. Sit drie van die jelliebeertjies op elke helfte en teken hul buitelyne met jou potlood.
  3. Gooi elke glas driekwart vol water. Roer twee tot vier eetlepels sout in een van die glase in. Stop wanneer die sout nie meer oplos nie.
  4. Gooi drie jelliebeertjies in die varswater en drie jelliebeertjies in die soutwater.
  5. Laat jou eksperiment oornag staan.
  6. Gooi nou die water uit en klad die beertjies droog met kombuispapier.
  7. Plaas die varswaterbeertjies langs die afdrukke wat jy gister van hulle gemaak het en teken hul buitelyne met ’n ander kleur potlood. Doen dieselfde met die beertjies wat in die soutwater was.
  8. Gooi die beertjies weg en was jou hande – dis ’n taai spulletjie!

Wat het gebeur?

Jy behoort duidelik te sien dat die varswaterbeertjies meer geswel het as die soutwaterbeertjies.

Jelliebeertjies word van gelatien en suiker gemaak. In die fabriek word die water uit hul lyfies gedroog om hulle lekker taai te maak. Wanneer jy ’n beertjie dan in water gooi, begin watermolekules weer in die beertjie se lyf inbeweeg deur ’n proses wat osmose of diffusie genoem word.

Hoe werk osmose?

Omdat daar meer watermolekules buite die beertjies as in hul lyfies is, beweeg watermolekules in die beertjies in. Dis die natuur se manier om die balans van watermolekules binne en buite die beertjies te herstel. 
In soutwater is die verskil tussen hierdie osmotiese kragte nie so groot nie en minder water sal in die beertjies inbeweeg – dus swel hulle minder.

Wat beteken dit vir visse?

Waterdiere soos slakke en visse is spesiaal aangepas om die osmotiese kragte in hul omgewings te weerstaan. Kyk na hierdie video om uit te vind hoe varswatervisse ontslae raak van die ekstra water wat deur osmose in hul lywe inbeweeg:

Dankie tog vir fotosintese!

Fotosintese is een van die heel belangrikste prosesse in die natuur. Sonder dit sou lewe op aarde, soos ons dit ken, nie kon bestaan nie.

Hoekom is fotosintese belangrik?

Tydens fotosintese gebruik plante sonlig, koolstofdioksied (CO2) en water om stysel en suurstof te vervaardig. Mense en diere het suurstof nodig om te lewe en stysel dien as kos - dit vorm die basis van die voedselpiramide.

Die voedselpiramide: plante (onder), plantvreters (middel), vleisvreters (bo). Sonder plante sou die diere hoër op in die piramide nie kos hê nie! Foto: Wikipedia

Die voedselpiramide: plante (onder), plantvreters (middel), vleisvreters (bo). Sonder plante sou die diere hoër op in die piramide nie kos hê nie!
Foto: Wikipedia

Hoe werk fotosintese?
Die chemiese proses van fotosintese is so ingewikkeld dat wetenskaplikes dit steeds nie behoorlik kan naboots nie. Maar kortliks werk dit só:

  • Plante se blare vang sonlig op en absorbeer CO2 uit die lug, terwyl die wortels water vanuit die grond opneem.
  • Die CO2, water en sonlig word saam omgebou en gestoor as stysel, wat as kos kan dien vir ander plante en diere.
  • Suurstof word tydens hierdie proses afgeskei.
fotosintese hoezit wetenskap siklus

Kyk self hoe dit werk:

Benodigdhede:

  • ’n Stukkie van ’n waterplant (soos dié wat in visdamme of vistenks groei)
  • ’n Groot glasbeker
  • ’n Proefbuis van glas
  • Water

Hoe gemaak:

  1. Maak die beker vol water.
  2. Plaas die stukkie waterplant in die proefbuis en maak dit vol water.
  3. Hou jou duim oor die bek van die proefbuis en keer dit in die glasbeker vol water om. Maak seker dat daar geen lug bo in die proefbuis vasgevang is nie.
  4. Sit jou eksperiment in die son en wag ’n paar uur. Kyk wat gebeur!

As jy mooi kyk, sal jy sien hoe die blare van die plant borreltjies afgee. Hierdie borreltjies styg op en word vasgevang in die bodem van die omgekeerde proefbuis om ’n groter lugborrel te vorm.

Wat beteken dit?
Die stukkie waterplant het suurstof vrygestel omdat fotosintese in die blare plaasgevind het.

Hoe weet ons dat sonlig nodig is vir fotosintese?
Herhaal jou eksperiment, maar sit dit die keer in ’n donker kas. Kyk wat gebeur. 
Dié keer sal daar nie ’n lugborrel vorm nie, want sonder sonlig kan fotosintese nie gebeur nie.

Die wonder van fotosintese
Die groot reënwoude van die aarde is almal op die ewenaar – dit strek oor Indonesië en verskeie lande in Suid-Amerika en Afrika. Hierdie groot woude werk soos die “longe” van ons planeet: Dit verskaf kos en suurstof aan die aarde. Die vernietiging van reënwoude is dus ’n groot probleem. Minder woude vererger aardverwarming omdat die balans van suurstof en koolstofdioksied in die atmosfeer versteur word.

Hoekom is blare groen?
Blare bevat chlorofil, ’n groen pigment wat noodsaaklik is vir die proses van fotosintese. Wanneer blare doodgaan en nie meer fotosinteer nie, verdwyn die groen chlorofil en die blaar word bruin.

deur Elizabeth Wasserman
Illustrasie: Shutterstock

Skryf jou eie koerantberig!

koerantberig hoezit nuus skryf koerant

Moet jy 'n koerantberig skryf vir skool of wil jy eendag ’n joernalis word, groot stories uitsnuffel en jou naam in koerante sien? Hoezit! het ’n paar wenke gaan uitsnuffel om jou te help.

5 W’s en ’n H
Voordat jy jou pen optel en begin skryf, hokaai! Die 5 W’s en ’n H is ’n moet as dit by nuusberigte kom. Dit staan vir: wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe. Enige nuusstorie het die antwoorde op dié vrae nodig om volledig te wees.

Voorbeeld:
Jou skool speel die naweek teen jul aartsvyand in ’n groot rugbywedstryd. As jy daaroor skryf, moet jou storie al hierdie vrae beantwoord:

wie wat waar wanneer hoe hoekom hoezit koerantberig

Die omgekeerde piramide
’n Omgekeerde piramide, in joernalistieke terme, beteken jy vertel die belangrikste feite eerste en die minder belangrike laaste. Waarom sal ’n mens dit wil doen? Wanneer ’n nuusstorie uitgelê word, is daar net ’n spesifieke hoeveelheid spasie. As die storie te lank is, moet dit gesny word. Wanneer jy die feite wat minder belangrik is aan die einde van jou storie skryf, is dit makliker om die storie korter te maak sonder dat die belangrikste inligting verlore gaan.

Mense is belangrik
Jou storie moet altyd om mense draai. In jou sportstorie kan jy dalk fokus op die beseerde speler wat nie kan speel nie (hoe is hy beseer, wat is sy wens vir sy span?), of vir die afrigter vra hoe hy voel oor die wedstryd (is hy opgewonde, is hy op sy senuwees?). 

Jy moet ’n nuushoek hê!
Wanneer jy jou storie skryf, dink wat is interessant daaraan en gebruik dit in jou inleiding. Voorbeelde:

  • As jou skool se span die wedstryd wen, gaan hulle deur na die finaal.
  • Die sterspeler kan nie speel nie. Hy het sy duim met videospeletjies beseer.
  • Die skool se span speel in splinternuwe pienk truie.

Nog wenke:

  • Onthou om altyd objektief te wees. Jy moet die goeie én die slegte skryf. Moenie jou eie mening in die storie sit nie. Bv:
    • Nuus: Die span staan ’n goeie kans om te wen, want hulle het al hul wedstryde dié seisoen gewen, glo mnr. Jan Cloete, die afrigter.
    • Jou mening: Ek hoop julle wen, want julle is my gunsteling span en die ander span is losers!
  • Onthou om mense aan te haal. Dit wys dat jy met mense gepraat het en dat jy nie sommer net ding uit jou duim gesuig het nie. Bv:
    • Aanhaling: “Ek hou glad nie van die pienk truie nie. Dit laat ons soos ballerinas lyk en ons is rugbyspelers,” sê mnr. Gert Viljoen, skoolhoof.
    • Duimsuigery: Baie mense dink die pienk truie laat die span soos ballerinas lyk.
  • Onthou, ’n nuusstorie is nie ’n opstel nie. Moenie te veel byvoeglike naamwoorde gebruik nie. Bv:
    • Nuus: Die losskakel wat Saterdag uitdraf, is ’n goeie speler – hy het provinsiale kleure.
    • Opstel: Die losskakel wat Saterdag uitdraf, is nie net ’n goeie speler nie, maar ook aantreklik, slim en sy kuite kan ’n boeing aan die brand skop. Hy gaan al die meisies se kuiwe wegblaas!

deur Reza van Rooyen
Bron: Media College

Hoe werk verrotting en hoe keer jy dit?

Vrot kos is dalk grillerig, maar dit speel ’n belangrike rol in die natuur. Hoe werk verrotting, en hoe keer mense dit?

verrotting voedsel siklus hoezit

Hoe werk verrotting?
Verrottende organiese materiaal, soos blare en dooie diere, word afgebreek tot basiese stowwe wat weer as kos dien vir ander vorme van lewe. Hierdie is die laaste skakel van die lewenssirkel. Insekte en wurms help in hierdie afbreekproses, maar die belangrikste rolspelers is mikroskopiese organismes soos bakterieë en swamme. Hulle kom letterlik oral voor: Op jou vel en in jou derms, in die lug en in die grond. Die hele wêreld om jou wemel met onsigbare kieme. Hulle doen nie altyd kwaad nie: Die bakterieë in jou derms help byvoorbeeld met spysvertering, terwyl gis gebruik word om die voedingswaarde van kos soos kaas, bier en jogurt te verhoog.

Hoekom verrot kos wat nie gepreserveer is nie?
Vars kos kan uitdroog of verlep (soos vrugte en slaaiblare), maar kieme soos bakterieë en swamme kan ook daarop teer en dan vind verrotting plaas. Hoe weet jy wanneer kos begin verrot? Dit lyk sleg, dit ruik sleg en dit proe sleg! Kos wat verrot is oneetbaar en moet weggegooi word. Dit kan tot groot vermorsing lei en daarom is dit belangrik om dit so lank as moontlik vars te hou.

Om kos langer vars te laat bly, is daar verskillende maniere om dit te preserveer:

preserveringsmetodes verkoeling hitte sout preserveer hoezit

Wat is pasteurisasie?
Dis ’n proses waartydens ’n voedselsoort, soos melk, vir ’n kort rukkie verhit word om kieme te vernietig en daarna weer afgekoel word. Dit word gewoonlik verhit tot op ’n temperatuur waar kieme nie kan oorleef nie, maar nie tot só ’n hoë temperatuur dat voedingstowwe vernietig word nie.

appel eksperiment preserveer hoezit

Probeer dit self:
Kom ons toets verskillende metodes om kos te preserveer en kyk wat werk die beste!

Benodigdhede:

  • ’n Appel
  • ’n Mes
  • ’n Groot bord
  • ’n Pen
  • Asyn
  • Suurlemoensap
  • Drie lepels suiker opgelos in ’n kwart koppie water
  • Drie lepels sout opgelos in ’n kwart koppie water
  • Heuning

Hoe gemaak?

  1. Sny die appel in agt skyfies. Eet twee en hou ses oor vir jou eksperiment. Njam.
  2. Sit die ses skyfies op die bord en nommer hulle. Jy kan direk op jou appelskyfies skryf, of stukkies genommerde papier langs hulle sit. Moet net nie deurmekaar raak nie!
  3. Hou die eerste appelskyfie net so – dit dien as kontrole. Week nou elkeen van die ander appelskyfies vir ’n paar minute in jou vyf onderskeie preserveermiddels en rangskik hulle op die bord.
  4. Los die bord in ’n donker kas vir ’n paar dae. Gaan kyk een maal per dag na jou eksperiment en maak noukeurige aantekeninge oor wat met elke appelskyfie gebeur. Let op na uitdroging, kleurverandering, verrimpeling en tekens van verrotting soos swamme wat daarop groei.
  5. Watter preserveermiddel werk die beste?

Wat gebeur?
Appels verander gou van kleur na dit oopgesny is. Hoewel dit dan nie meer so lekker lyk nie, is dit nie ’n teken van verrotting nie. Maar soos die tyd aanbeweeg, begin die appel al hoe meer kleur verander, uitdroog en uiteindelik begin swamme en bakterieë daarop groei.

Suiker en sure kan almal as natuurlike preserveermiddels gebruik word – dit werk beter met sekere kosse as ander. Heuning het boonop natuurlike antibakteriële eienskappe.

Gesonde kos kán vrot
Deesdae word daar al hoe meer aandag gegee aan die newe-effekte van kunsmatige preserveermiddels, wat kan aanleiding gee tot allergieë en siektes. Sommige van dié produkte word vir jare nie vrot nie!

Vars kos is gesonder– ja, die soort wat maklik vrot. Kies ook eerder produkte wat met natuurlike middels gepreserveer is.

Lees gerus die etikette van die kos wat julle in die supermark koop en kyk watter preserveermiddels bygevoeg is!

deur Elizabeth Wasserman
Illustrasies: Shutterstock 

jou gids tot hoeke

Kry jou gradeboog uit, want hier is alles wat jy oor hoeke moet weet.

Hoeke is tweedimensionele vorms wat gemaak word wanneer twee of meer lyne bymekaarkom.

Dis baie belangrik dat jy hoeke as 2-D vorms kan herken en benoem. Hier is ’n verskeidenheid belangrike hoeke en hul eienskappe:

Daar kan van jou verwag word om hoeke te meet en daarvoor het jy ’n gradeboog nodig.

Hoe gemaak?

  1. Plaas die middelpunt van die gradeboog in hoek van die…uhm…hoek.

  2. Maak seker die punt wat 0° aandui is op die een lyn van die hoek.

  3. Die plek waar die hoek se ander lyn op die gradeboog val, dui die hoekgrootte aan.

Byvoorbeeld:

Hierdie hoek is dus 59°. Dit beteken dis ’n skerp hoek.

Hierdie hoek is dus 59°. Dit beteken dis ’n skerp hoek.

Deur Pieter Odendaal